Üniversite(m) Platformu

Prof.Dr. Hasan Tosun

Prof.Dr. Hasan Tosun

 

Dünya üniversite tarihi


18.05.2018

Güzel bir atasözümüz var “Geçmişini bilmeyen geleceği göremez.” Bu köşede yükseköğretim sistemimiz, özellikle de üniversitelerimiz için tahliller yaparak; sistemin yeniden şekillendirmesine vesile olacak çalışmalara katkı koymak istiyoruz. Bu nedenle, modern dünyada benimsenen “üniversite” kavramına değinmek ve dünya üniversite tarihine kısaca da olsa bir göz atmayı faydalı buluyoruz.

Latince “Universitas” kelimesinden gelen üniversite, ilk kurulduğu yıllarda dünyayı ve kâinatı anlama biçimleri benzer hocaların veya öğrencilerin birliği şeklinde tanımlanmıştır. Bugün ortaya çıkış amaçlarından çok değişik bir işlevselliğe sahip üniversitelerdeki gelişmeler, toplumun sosyolojik dönüşüm sürecine paralel olarak şekillenmiştir. Bir yükseköğretim kurumu olarak ilk üniversitenin 425 yılında Bizans’ta kurulduğu ifade edilmektedir. Araştırmalar, bugünkü manada ilk üniversitelerin, İslam âleminde kurulduğunu göstermektedir. Abbasiler döneminde Bağdat’ta Beyt’ül Hikme ve Endülüs Emevi Devleti döneminde Fas, Kurtuba ve Gırnata üniversitelerinde hukuk, tıp, astronomi ve ilahiyat gibi alanlarda öğretim hizmetlerinin verildiği bilinmektedir. Ayrıca Bağdat’taki Nizamiye Medresesi ile Osmanlı Devleti’ndeki İznik Medresesi de ilk üniversiteler listesine eklenmektedir.

Batı dünyasında kurulan ilk üniversitelerin, başlangıçta Hıristiyan katedral okulları olarak oluşturulmalarına rağmen, 11. ve 12. yüzyılda bugünkü anlamda üniversiteye dönüştüğü görülmektedir. 1088 yılında kurulan Bologna Üniversitesi, 1150 yılında kurulan ve sonradan Sorbonne Üniversitesi ile birleşen Paris Üniversitesi, 1167 yılında kurulan Oxford Üniversitesi, 1175 yılında kurulan Modena Üniversitesi ve 1209 yılında kurulan Cambridge Üniversitesi, Orta Çağ’ın ilk dönemlerinde ortaya çıkan ve bugünkü manada üniversite özelliği taşıyan Batı Avrupa’daki ilk yükseköğretim kurumlarıdır.

Batı Avrupa’da kurulan ilk üniversitelerde öğretim alanları, iki merkezli olarak yoğunlaşmıştır. Avrupa’nın kuzeyinde kurulan üniversitelerde “sanat ağırlıklı” bir öğretim alanı tercih edilirken ve “hocaların birliği” şeklinde bir kurumsal yapı oluşturulurken, güneyde ise daha değişik bir öğretim alanı ve kurumsal yapılanma ortaya çıkmıştır. İtalya merkezli olan güneydeki üniversitelerde “hukuk ve tıp gibi toplumun ihtiyacının olduğu” alanlarda öğretim yapılmış ve kurumsal yapı “öğrenci birliği” şeklinde oluşmuştur. İtalya’daki Bologna Üniversitesi, güneydeki üniversitelere en güzel örnektir.

13. yüzyıldan itibaren Avrupa’nın önemli şehirlerinde üniversiteler kurulmaya başlanmıştır. Özellikle hukuk, tıp, felsefe ve ilahiyat alanlarında öğretim veren bu üniversiteler, zamanla, sosyolojik tabanlı toplumsal hareketlerden özellikle Rönesans’tan etkilenmiş ve 18. yüzyılda başlayan değişim hareketleriyle yeni bir kimliğe kavuşmuştur. Bu değişim, 19. yüzyılın başında had safhaya ulaşmış ve “modern üniversite” anlayışı ile 1810 yılında Wilhelm von Humboldt tarafından kurulan Berlin Üniversitesi’nde odaklanmıştır. “Humboldt modeli” olarak bilinen bu tip üniversitelerde, faaliyetler ağırlıklı olarak “Bilimsel Araştırma”ya yönlendirilmiş ve tek bilim dallı fakülteler içinde bölümler oluşturularak akademik kürsü esası ön plana çıkartılmıştır.

Humboldt üniversite modelinde ulusal diller kullanılarak bilimsel çalışma yapılabilmiş ve kurumsal olarak özerk, öğrenme ve öğretme hakkında geniş serbestlikler esas alınmıştır. Bu üniversite modelinin oluşmasında ve yeni görev tanımlarında, 19. yüzyıl boyunca görülen sanayi devriminin önemli bir etkisi olmuştur. Bu etkiler sonunda, uzun tartışmalara bağlı olarak doğa ve sosyal bilim dalları birbirinden ayrılmıştır. Ayrıca bu dönemde üniversiteye, modern ulus devletlerin gelişmesiyle birlikte ihtiyaç duyulan yetişmiş insan gücünün sağlanması ve millî kültürün oluşturulması hususlarında da görevler yüklenmiştir.

Humboldt modeli, Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’ndeki üniversiteleri de etkilemiştir. Ancak ABD üniversiteleri bu etkiyle birlikte kendi özgün değerlerini koruyarak daha verimli ve etkin bir üniversite modeline ulaşmışlardır. Özellikle Humboldt modelindeki elitçi anlayışa itibar etmeyerek ve daha geniş halk kitlelerine açılarak, toplumun her kesimi ile ilişki kurmayı başarmışlardır.

Gelecek yazımızda ülkemizdeki üniversite sisteminin gelişimini sizlerle paylaşmak istiyoruz.
Seven, düşünen ve üreten insan için devam.

 



21 kez okundu




Yardımcı doçentlik kalksın mı?

Yardımcı doçentlik kalksın mı?

18.05.2018

 Sayın Cumhurbaşkanımızın, bir süre önce “yardımcı doçentlik” kavramının...

Detaylar


ABD’DEN NOTLAR-2

ABD’DEN NOTLAR-2

18.05.2018

 ABD’deki yükseköğretim kurumları ile ilgili değerlendirmelere devam ediyoruz. Sistem...

Detaylar


Prof. Dr. Hasan Tosun: Saplantılarınızı bırakın!

Prof. Dr. Hasan Tosun: Saplantılarınızı bırakın!

18.05.2018

 Günümüzde dünya küçüldü. Bilim ve öğretim merkezleri ...

Detaylar


İyi üniversite nasıl seçilir?

İyi üniversite nasıl seçilir?

18.05.2018

 Üniversite adayı yavrularımız, tercihlerini yapacak. Bu tercihleri ile belki de bir öm&uum...

Detaylar


ABD’den notlar

ABD’den notlar

18.05.2018

 ABD’de bir kongre için bulunuyoruz. İki bin kişiden fazla bir katılımın olduğu bu kongr...

Detaylar


Ülkemizde üniversite sisteminin gelişimi

Ülkemizde üniversite sisteminin gelişimi

18.05.2018

 Ülkemizde üniversite kavramının doğuşu ve yükseköğretim sisteminin gelişimi nası...

Detaylar


Dünya üniversite tarihi

Dünya üniversite tarihi

18.05.2018

 Güzel bir atasözümüz var “Geçmişini bilmeyen geleceği göremez....

Detaylar


Kalkınma ve üniversite

Kalkınma ve üniversite

18.05.2018

 Ekonomide kalkınma “tüketim ve davranış kalıplarındaki değişmeleri ihtiva edecek şekilde ...

Detaylar


Devlet ve üniversite

Devlet ve üniversite

18.05.2018

 Ülkemiz yeni bir döneme hazırlanıyor. Kamudaki işleyişin daha sağlıklı ve hızlı ger&c...

Detaylar


Üniversitelerde kalite için çözüm önerisi: Ne kadar bilim o kadar bütçe

Üniversitelerde kalite için çözüm önerisi: Ne kadar bilim o kadar bütçe

20.08.2017

 Beş yıl uğraşıp üniversitelerin röntgenini çeken Osmangazi Üniversitesi ö...

Detaylar


Saplantılarınızı bırakın!

Saplantılarınızı bırakın!

20.08.2017

 Günümüzde dünya küçüldü. Bilim ve öğretim merkezleri ...

Detaylar



Toplam Kayıt: 11 [11 - 1] arası   
Sayfa: 1